ผมคิดว่าคนส่วนใหญ่ล้วนเป็นผู้ใช้งาน เวลามีโจทย์เขาจะคิดกันก่อนว่าสิ่งประดิษฐ์นั้น มันเอามาใช้ได้มั้ย มันใช้ยังไง มีประโยชน์หรือเปล่า โดยข้ามความคิดไปเลยว่าเบื้องหลังความสำเร็จที่ใช้งานจริงได้ของสิ่ง ๆ นั้น มันมีเทคโนโลยีอะไรรองรับอยู่ และมีกลไกการทำงานเป็นยังไงบ้าง

ผมเป็นคนส่วนน้อย ผมตรงข้ามกับคนส่วนใหญ่ ผมเข้าสู่สังคมออนไลน์ช้ามาก ๆ เพราะผมสนใจสิทธิในข้อมูลส่วนบุคคล ผมคิดถึงความปลอดภัย ผมคิดเยอะ และทุกครั้งที่มีการปรากฎขึ้นของเทคโนโลยีออนไลน์ ผมก็มักคิดอยู่เสมอในเรื่องเหล่านี้

มันมีเทคโนโลยีรองรับสิ่งเหล่านี้อยู่หลายชิ้นส่วน แต่ล่ะชิ้นส่วนก็ซับซ้อนในตัวมันเอง ทุกชิ้นส่วนล้วนมีทฤษฎีรองรับ มีงานวิจัยรองรับ มีมาตรฐานต่าง ๆ รองรับ พอมีสิ่งต่าง ๆ รองรับ ก็ยังต้องมาทำให้ใช้จริงได้ด้วยวิธีการหลายอย่าง ซึ่งล้วนยุ่งยากทั้งนั้น

ความเป็นสังคมออนไลน์ที่ทำทุกอย่างได้ด้วยเวลาที่อึดใจ ทำให้คนส่วนใหญ่ไม่รู้ชัด ไม่รู้รายละเอียด ว่าสิ่งรองรับเบื้องหลังสังคมออนไลน์ มันซับซ้อนและยากขนาดไหน

คนส่วนใหญ่ไม่รู้ว่าการประชุมออนไลน์ ถูกสร้างขึ้นมาได้ยังไง และใช้งานส่วนประกอบอะไรบ้าง?

คนส่วนใหญ่ไม่รู้ว่าการโอนเงิน ชำระเงินออนไลน์ ข้ามธนาคาร หรือข้ามระหว่างค้าปลีกยักษ์ใหญ่กับธนาคาร ถูกสร้างขึ้นมาได้ยังไง และใช้งานส่วนประกอบอะไรบ้าง?

คนส่วนใหญ่ไม่รู้ว่าหน้าบ้านที่เป็นแอปบนมือถือ กับหลังบ้านที่เป็นแอปบนคลาวด์มันสื่อสารประมวลผลกันยังไง และใช้งานส่วนประกอบอะไรบ้าง?

และด้วยความที่คนส่วนใหญ่ไม่รู้ตื้นลึกหนาบาง ทำให้คนส่วนใหญ่เมื่อมีสิ่งเหล่านี้ให้ใช้งาน คนส่วนใหญ่จะละเลยความคิดไปว่า มันมีช่องโหว่นะ มันอาจล่ม มันอาจไร้ประสิทธิภาพ และมันไม่ได้ทำขึ้นมาง่าย ๆ

เมื่อคนส่วนใหญ่ไม่คิดว่ามันอาจล่ม มันอาจไร้ประสิทธิภาพ แล้วพอมันเกิดเหตุขึ้นมา พวกเขาจะหัวเสีย อารมณ์เสีย

เมื่อคนส่วนใหญ่ไม่คิดว่ามันซับซ้อน มันยาก มันมีหลายส่วนประกอบ แล้วพอมันไม่ทำงานอย่างถูกต้อง หรือผู้ดูแลแก้ไขปัญหากันช้า พวกเขาจะหัวเสีย อารมณ์เสีย และเข้าใจไปว่าทุกอย่างมันง่ายไปหมด

เมื่อคนส่วนใหญ่ไม่คิดว่ามันมีช่องโหว่ แล้วเกิดเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ เกิดภัยคุกคามข้อมูล พวกเขาจะหัวเสีย อารมณ์เสีย และไม่ได้โทษว่าตัวเองก็ต้องรับผิดชอบครึ่งนึงเหมือนกันที่วางใจการออนไลน์นั้น ๆ

ความเข้าใจที่คิดว่า มันทำขึ้นมาง่าย มันต้องใช้งานง่าย มันต้องทำได้รวดเร็ว ทำได้อย่างถูกต้อง และทำได้อย่างปลอดภัย เลยกลายเป็นประชานิยมด้านสังคมออนไลน์ในปัจจุบัน มันเหมือนการระบาดทางความคิด และถ้าใครอยากมีภูมิคุ้มกันความคิดแบบนี้ ก็ต้องสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาเอง

การสร้างภูมิคุ้มกันบนสังคมออนไลน์ที่ดีที่สุดคือ ให้คิดว่ามันไม่ปลอดภัย มันพึ่งพาไม่ได้ไปตลอด ดังนั้น เราต้องระวังตัวเอง และไม่พยายามผูกขาดการพึ่งพากับมัน

ถ้าไม่จำเป็นอย่าให้ข้อมูลส่วนตัวกับมัน ให้เมื่อจำเป็นจริง ๆ

ถ้าทำได้ให้มองหาวิธีแก้ปัญหาอื่น ๆ บ้าง อย่าพึ่งพามันเพียงอย่างเดียว เพราะถ้าเกิดพึ่งมันไม่ได้ ก็จะได้มีวิธีอื่นบรรเทาปัญหาได้บ้าง

ผมคิดว่าผู้ประกอบการใหญ่ คงไม่หยุดสังคมออนไลน์แน่ ๆ พวกเขาจะผลักดันมันมากกว่านี้อีก เพราะมันเป็นสิ่งที่สร้างมูลค่าเพิ่ม สอดคล้องกับความก้าวหน้าด้านเทคโนโลยี สอดคล้องกับประชานิยมแบบใหม่ ๆ และสนับสนุนความมั่นคงรูปแบบใหม่ของสังคมมนุษย์

ดังนั้น เราก็ต้องสร้างภูมิให้กับตัวเองครับ เหมือนกับการกินอาหารเสริมนั่นแหล่ะ ที่กินน้อย ๆ แต่ไม่ต้องกินบ่อยครับ

มาลองยกตัวอย่างวันที่ทั้ง 3 วันที่จากเหตุการณ์สมมติกันดีกว่า …

นายจริงใจ ได้พบกับเหตุการณ์คนไล่ตีกันในวันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2553 เวลา 17.30 น. วันนั้นเขาพกโทรศัพท์ Samsung Galaxy S ไปด้วย เขาก็เลยถ่ายคลิปวีดีโอของเหตุการณ์นั้นเอาไว้ทันที

เนื่องจากนายจริงใจเป็นคนขี้ลืมประสาทช้า พอวันที่ 10 สิงหาคม พ.ศ. 2553 เวลา 08.30 น. เขาก็เลยเพิ่งนึกขึ้นได้ว่ามันน่าจะเป็นการดี หากเขาอัปโหลดคลิปวีดีโอขึ้น Youtube ให้ชาวบ้านได้ดูกัน

สองปีผ่านไป วันหนึ่งในวันหยุดอันแสนว่าง ซึ่งเป็นวันที่ 15 สิงหาคม พ.ศ. 2555 เวลา 21.15 น. นางสาวแสนดีก็ดูคลิปบน Youtube ไปเรื่อย ๆ แล้วก็ได้ดูคลิปวีดีโอคนไล่ตีกันที่นายจริงใจได้อัปโหลดเอาไว้

จากเหตุการณ์สมมติจะทำให้เราเห็นว่า …

ถ้าเรื่องที่เกิดขึ้นเป็นข่าวด่วน วันที่เกิดเหตุการณ์ขึ้นในโลกแห่งความจริง, วันที่บันทึกเหตุการณ์เข้าโลกออนไลน์ และ วันที่ผู้ใช้งานได้เห็นเหตุการณ์ที่บันทึกบนโลกออนไลน์ ควรจะมีช่วงเวลาที่ใกล้เคียงกัน ยิ่งเป็นวันที่และเวลาเดียวกันยิ่งทำให้ข้อมูลมีค่าเข้าไปใหญ่

ถ้าเรื่องที่เกิดขึ้นเป็นสารคดี วันที่ผู้ใช้งานได้เห็นเหตุการณ์ที่บันทึกบนโลกออนไลน์ จะทิ้งระยะจาก วันที่เกิดเหตุการณ์ขึ้นในโลกแห่งความจริง และ วันที่บันทึกเหตุการณ์เข้าโลกออนไลน์ ก็ได้ เพราะคุณค่าของข้อมูลไม่ได้ลดลงเพราะความเก่าของข้อมูล

ถ้าเรื่องที่เกิดขึ้นเป็นละครสั้น วันที่เกิดเหตุการณ์ขึ้นในโลกแห่งความจริง และ วันที่บันทึกเหตุการณ์เข้าโลกออนไลน์ จะต้องกระชั้นชิดใกล้ ๆ กัน แต่เผยแพร่ให้ผู้ชมช้าหน่อยก็ได้

โดยส่วนตัวผมมองว่า วันที่และเวลากำลังกลายเป็นมิติหลักที่สำคัญสำหรับข้อมูลบนโลกออนไลน์มากขึ้นเรื่อย ๆ นั่นเอง